Kiedy drugi raz zostałam mamą, miałam wrażenie, że coś jest nie tak ze słuchem mojej córeczki. Wydawało mi się, że moje dziecko nie słyszy dobrze. Brat zachowuje się głośno, a ona nie reaguje. Pamiętam, że starszy syn „grał” bardzo głośno na cymbałkach, a młoda leżała sobie spokojnie. Zaczęłam specjalnie klaskać, żeby sprawdzać, czy zareaguje. Z perspektywy czasu myślę, że po części były to hormony, a po części „skrzywienie zawodowe”. Co ciekawe, miałam tak z drugim dzieckiem, a nie z pierwszym 😉 Dopytywałam położnej środowiskowej, pediatry, neurologa…
Okazało się, że to tylko moja „paranoja”. Na szczęście u małej wszystko jest ok i rozwój mowy też przebiega standardowo.
W tym artykule chcę przedstawić, jak wygląda kształtowanie się percepcji słuchowej i doskonalenie się funkcji słuchowych u dzieci do 12. miesiąca życia, żebyście wiedzieli na co warto zwrócić uwagę.
Jak to jest dokładnie z tą percepcją słuchową?
Pierwsze półrocze
O kształtowaniu się narządu słuchu w okresie prenatalnym pisałam już w artykule o rozwoju mowy u dzieci LINK. Przypomnę tylko, że dziecko reaguje na dźwięki już około 4. miesiąca życia płodowego. Jak pewnie się domyślasz, zaburzenie słuchu, będzie wpływało na rozwój mowy u dziecka, ale także, na postrzeganie i odbiór rzeczywistości. Dzięki temu, że dziecko słyszy, jest w stanie nie tylko odebrać dźwięk, ale także zlokalizować go, zapamiętać, rozpoznać, połączyć z innymi odczuciami, czy różnicować.
W pierwszym miesiącu życia, gdy dziecko usłyszy głośny dźwięk, pojawiają się reakcje niespecyficzne. Należy do nich zaliczyć m.in. odruch Moro, przerwanie płaczu i ssania, zmiana rytmu bicia serca lub wybudzenie ze snu. W tym samym okresie dziecko uspokaja się, gdy usłyszy głos mamy lub taty. Jest to najlepszy dowód na to, że dzieci pamiętają ich głosy jeszcze z okresu prenatalnego.
W kolejnych miesiącach dziecko żywo reaguje na dźwięki płynące z otoczenia. Potrafi na przykład zatrzymać się i nasłuchiwać, kiedy dobiegnie je odgłos kroków lub dźwięk dzwonka. Ponadto kształtują się takie zachowania jak wsłuchiwanie się w wypowiedzi osób dorosłych, czy kręcenie głową, gdy dochodzą głośne dźwięki.
W czwartym miesiącu umiejętności słuchowe zaczynają łączyć się z umiejętnościami wzrokowymi. Dziecko zaczyna słuchać dźwięków wydawanych przez grzechotkę oraz odgłosów wywołanych przez przedmioty poruszane przez dorosłego. Wtedy też dziecko zaczyna reagować na intonację mówiącego. Oznacza to, że potrafi reagować płaczem na ton karcący i śmiechem na ton, który jest przyjemny i spokojny. W kolejnych miesiącach dziecko zaczyna szukać źródła dźwięku przez odwrócenie głowy. Samo zaczyna wywoływać dźwięki poprzez manipulowanie przedmiotami. To czas, gdy grzechotki i zabawki, które wydają dźwięk (np. instrumenty), są dla niego najbardziej atrakcyjne.
Drugie półrocze
Do siódmego miesiąca dziecko zaczyna odwracać głowę w kierunku źródła dźwięku, szukając go. W tym czasie coraz uważniej słucha też wypowiedzi opiekunów, ale i własnych produkcji, poprzez powtarzanie sylab. To czas, kiedy powinno pojawić się gaworzenie. Kolejne miesiące to czas doskonalenia rozumienia emocjonalnego zabarwienia wypowiedzi dorosłych. Pojawiają się reakcje na językowe reakcje dorosłych, a dziecko w dalszym ciągu ćwiczy intensywnie pamięć słuchową, dotyczącą dźwięków płynących z otoczenia.
Ostatnie trzy miesiące w pierwszym roku życia to czas, kiedy można zaobserwować, że dziecko porusza się w rytm muzyki oraz uważnie słucha i rozpoznaje wyrażenia dźwiękonaśladowcze. Wtedy też w produkcjach dzieci można zaobserwować wszystkie ko ko, hau hau, mu mu oraz baba, mama, tata. Pojawienie się echolalii w tym czasie świadczy o tym, że dziecko doskonali pamięć słuchową i różnicuje dźwięki mowy. Ponadto, poza kierowaniem głowy w kierunku źródła dźwięku, dziecko rozumie proste polecenia poparte gestem, typu nie wolno oraz zna swoje imię na koniec pierwszego roku życia.
Powszechne Przesiewowe Badania Słuchu u Noworodków
Jak pewnie wiesz, w Polsce wszystkie nowo narodzone dzieci są objęte Powszechnymi Przesiewowymi Badaniami Słuchu u Noworodków. Badanie wykonuje się w drugiej w 2. dobie życia. Sam program jest realizowany dzięki Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Schemat postępowania jest taki, że jeśli w badaniu wynik jest prawidłowy, to dziecko otrzymuje tzw. niebieski certyfikat (zostaje on wklejony do książeczki zdrowia dziecka). Jeżeli wynik jest nieprawidłowy bądź badania nie udało się wykonać (przy moim trzecim dziecku położna podchodziła trzy razy do badania), to dziecko dostaje żółty certyfikat i rodzice powinni zgłosić się poradni audiologicznej/laryngologicznej na powtórne badania. Jeżeli wynik okaże się prawidłowy to, na żółty certyfikat nakleja się niebieski, a jeśli nie, to dziecko jest kierowane dalej na badania i konsultacje. Patrząc na kształtowanie się narządu słuchu, funkcji słuchowych i połączony z nimi rozwój mowy u dziecka, ważne jest, żeby dziecko otrzymało wsparcie i potrzebną terapię do ukończenia 6. miesiąca życia.
Literatura:
Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka. Od noworodka do 6. roku życia. Kraków, 2014
Kurkowski Z., Słuch a mowa w aspekcie rozwojowym w normie i patologi. Kosmos. Problemy nauk biologicznych. Tom 47, 1998 Nr 3 (240) str. 289-296
Lorenc A., Programowanie wczesnych etapów rozwoju językowego. [W:] red. Kaczorowska – Bray K., Milewski S., Wczesna interwencja logopedyczna. Gdańsk, 2016
Machoś M., Od Zabawy do mówienia. Poradnik dla rodziców i logopedów. Kraków, 2012
Podgórska-Jachnik D., Specyfika wczesnego wspomagania rozwoju mowy i wczesnej interwencji logopedycznej w pracy z dziećmi z uszkodzonym suchem. [W:] red. Kaczorowska – Bray K., Milewski S., Wczesna interwencja logopedyczna. Gdańsk, 2016