Pamiętam, że jako młoda mama, byłam zdezorientowana tematem mediów i urządzeń ekranowych. Kiedy najstarszy syn skończył 18 miesięcy, zaczęłam się zastanawiać. Czy mogę mu pokazywać EKRAN? 😉 Czy może oglądać zdjęcia w telefonie? A może filmik jak był u dziadków albo nad morzem? W domu nie mamy telewizora, więc w grę wchodziło oglądanie na laptopie lub telefonie. Z drugiej strony zastanawiałam się, czy czasem nie przesadzamy z tą izolacją od mediów… 

W 2016 r. Amerykańska Akademia Pediatryczna (AAP) wydała zalecenia, co do optymalnego czasu, jaki małe dzieci mogą spędzać przed ekranem. Zalecenia te pozostają nadal aktualne. W tym artykule chcę rozszerzyć temat poszczególnych obszarów, na które ekran ma negatywny wpływ, jeśli jest nadużywany.

Amerykańska Akademia Pediatryczna LINK rekomenduje, by do drugiego roku życia, dzieci nie korzystały z urządzeń elektronicznych. Ścisłe wytyczne odnoszą się do dzieci do 5 roku życia. AAPa podaje skutki nadmiernego korzystania z wysokich technologii przez małe dzieci. Wśród zagrożonych sfer wyróżnia: opóźniony rozwój poznawczy, opóźniony rozwój językowy, trudności w rozwoju społecznym i emocjonalnym, otyłość oraz gorszy sen.

Ekran a rozwój poznawczy

Powszechna opinia o tym, że urządzenia elektroniczne są niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka, jest błędna. Jeśli rodzice, będą polegać tylko na grających zabawkach czy migającym ekranie, to kształtujący się w tym czasie mózg niemowlęcia lub małego dziecka może nie rozwinąć “odpowiednich połączeń neuronowych” (Cieszyńska za Small i Vorgan). Ponadto, musimy pamiętać, że dzieci uczą się poprzez działanie. Niemowlęta i młodsze dzieci nie tylko poznają przedmioty poprzez manipulację nimi, ale także wkładając je do buzi, liżąc czy wąchając. Tylko w ten sposób mogą zrozumieć świat i panujące w nim prawa. Poznawanie świata i uczenie się tylko za pomocą zmysłu wzroku, mocno zubaża doświadczenia małego dziecka. Nie jest ono w stanie przenieść wiedzy z płaskiego, dwuwymiarowego świata do trójwymiarowego LINK. Praca rękami, palcami jest niezbędna do zrozumienia świata. Tylko wtedy mózg wykorzystuje do nauki ośrodki ruchowe i czuciowe, dzięki temu to, czego się uczy, potrafi wykorzystać na wiele sposobów.

Spitzer w swojej książce zwraca uwagę na wrażenia czuciowe, których doświadczają dzieci bawiące się tabletami czy smartfonami. Wskazuje, jak uboga w doświadczenia czuciowe i ruchowe jest ta gładka i płaska powierzchnia. Pisze, że to najgłupsza rzecz, jaką dziecko może robić “przesuwać palcem po szybie”. Pokazuje przykłady, różnego typu chwyty, które się pojawią, w zależności od przedmiotów, jakimi bawi się dziecko. Każdy z nich pozwala doświadczać i uczyć się naszemu mózgowi czegoś innego. Ten prosty przykład pokazuje, jak bardzo można ograniczyć dzieciom poznanie świata.

Także ciekawą reakcję niemowląt na przedmioty zaobserwowano podczas badań LINK. W kontakcie z dorosłym pokazującym nową zabawkę maluchy były ożywione, poruszały się całym sobą, machały rękami, nogami. Natomiast w kontakcie z ekranem “zamierały”, przestawały reagować na głos osoby dorosłej. Mózg małego dziecka nie jest w stanie uchwycić równocześnie tego, co widzi z tym, co słyszy, gdy źródła tych dwóch bodźców są różne.  

Ekran a rozwój językowy 

W dyskusji dotyczącej zaburzeń w komunikacji mówi się, że trudności w porozumiewaniu się, opóźnienie w rozwoju mowy mogą wynikać, nie tylko z tego, że dziecko jest skupione na ekranie. Zwraca się uwagę na środowisko rodzinne, gdzie jest coraz mniej interakcji rodzic-dziecko z uwagi na angażujące (każdego członka rodziny) wysokie technologie. Tutaj można znaleźć badania, które pokazują, że obserwuje się opóźnienie w rozwoju mowy u dzieci, które oglądały telewizję 2-3 godziny dziennie. Prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnienia rozwoju mowy wzrasta wraz z dłuższym czasem spędzonym przed ekranem. Pojawiają się też badania, gdzie obserwuje się zmiany w istocie białej mózgu i niższej spójności jej mikrostruktury LINK. Zaburzenia w tym obszarze mózgu mogą mieć przełożenie na rozwój i umiejętności językowe oraz odpowiadają za umiejętność czytania i pisania. Z kolei w tych badaniach LINK wykazano zwiększone prawdopodobieństwo gorszego przyswajania słownictwa u dzieci, które spędzały czas przed ekranem dłużej niż 2 godziny dziennie. 

Ekran a rozwój społeczny i emocjonalny

Na deficyty w sferze umiejętności społecznych, deficyty uwagi oraz deficyty w rozumieniu są narażone dzieci, których rodzice nie nadzorują czasu, jaki ich pociechy spędzają przed ekranem (LINK). Tutaj możemy się dowiedzieć, że zaobserwowano relację pomiędzy korzystaniem z urządzeń elektronicznych a wystąpieniem deficytów uwagi, problemów z zachowaniem oraz ujawnieniem się objawów charakterystycznych dla ADHD. Oznacza to, że poza trudnościami z uwagą obserwuje się impulsywność oraz wzmożoną nadruchliwość u dzieci, które spędzają przed ekranem więcej niż 2 godziny dziennie.  

Ekran a otyłość

Aktualnie zauważa się, że coraz więcej dzieci ma problemy z otyłością. Tutaj można przeczytać, jak wskaźnik masy ciała wzrasta na przestrzeni lat. Autorzy zwracają uwagę, że jest to spowodowane dłuższym czasem spędzonym przed ekranem i zmianą trybu życia, na siedzący. Aktywność fizyczna, tak naturalna dla małych dzieci, przestaje być przez nie wykonywana, gdyż ekran jest dla nich atrakcyjniejszy. Nie są w stanie oderwać się od niego. Dzieci nie uczą się spędzać czas wolny w ruchu, na powietrzu, tylko przed ekranem. Oglądając natomiast telewizję, często są narażone reklamy przetworzonego jedzenia, które do zdrowej żywności nie należy ;). To powoduje natomiast złe nawyki żywieniowe. Ośrodek sytości zostaje pobudzony i podczas oglądania programów, wzrasta ochota na podjadanie.

Ekran a sen

Jeśli chodzi o sen, problem polega na tym, że współcześnie tablety, telefony, telewizory są w kilku pomieszczeniach w domu, także w sypialni (LINK). Niestety utrudnia to zasypianie i wpływa negatywnie na jakość snu. Obserwuje się, że jeśli przed snem korzysta się z urządzeń mobilnych, to sen przesuwa się w czasie (dziecko później zasypia), a bloki snu są krótsze i nie pozwalają na dobry odpoczynek. Powoduje to, wybudzanie się dziecka czyli przerywany sen. Mózg nie może wtedy wytworzyć nowych połączeń, a co za tym idzie, dziecko nie utrwali wiedzy z dnia poprzedniego.

Wyżej wymienione negatywne skutki obserwuje się, gdy dzieci w badaniach spędzały więcej niż 2 godziny dziennie przed ekranem. Warto podkreślić, że AAPa wyłącza z czasu ekranowego video czaty z drugą osobą. Jednak zaleca, by dorosły, także w tym przypadku rozmowy, wyjaśniał dziecku, co się dzieje.  

Podsumowując

Małe dzieci do prawidłowego rozwoju potrzebują kontaktu z drugim człowiekiem. Potrzebują drugiej osoby nie tylko do tego, by nauczyć się komunikacji, języka/mowy, relacji. Kontakt z drugim pozwala im zaspokoić potrzebę bezpieczeństwa, regulować emocje, rozwijać się poznawczo. 

Najlepsze co można zrobić dla swojego dziecka i dla jego rozwoju w codziennym życiu z ekranem?

Być przy dziecku wtedy, gdy ogląda jakąś bajkę. Wyjaśnić co się wydarzyło, dlaczego postacie zachowały się tak, a nie inaczej. 

Pytać. Co dziecko zrozumiało z bajki? O czym była bajka? Czy bajka się podobała i dlaczego? Czy bajka się nie podobała i dlaczego? 

Po prostu ROZMAWIAĆ 😀

A kiedy tylko jest możliwość wybierać wspólne spędzanie czasu i zabawę na dywanie, spacer, plac zabaw, rower itp. bez ekranu. Warto wyłączyć dźwięk i nastawić się na tworzenie relacji twarzą w twarz, bez rozpraszaczy.

PS. Byś może chciałbyś otrzymywać ode mnie raz w miesiącu propozycje zabaw? Zapraszam Cię do newslettera 😉 

Literatura:

Association of Screentime With Cognitive Delay In Preschool Children of Kerala, India Jijo Joseph John, Reny Joseph, Alice David, Ann Bejoy, Kalyan Varghese George, Lisa Mary George DOI: https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-88013/v1

Associations Between Screen-Based Media Use and Brain White Matter Integrity in Preschool-Aged Children John S Hutton, Jonathan Dudley, Tzipi Horowitz-Kraus, Tom DeWitt, Scott K Holland DOI: 10.1001/jamapediatrics.2019.3869

Cieszyńska-Rożek J., Wpływ wysokich technologii na rozwój poznawczy dzieci w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym. https://centrummetodykrakowskiej.pl

Electronic Media Use and Sleep Among Preschoolers: Evidence for Time-Shifted and Less Consolidated Sleep Ine Beyens, Amy I Nathanson  DOI: 10.1080/10410236.2017.1422102

Husk E & Connie D. (2021): Effects of Technology on School Going Children in United States of America, Journal of Education. Vol 4(5) pp. 37- 44.

McArthur, B.A., Tough, S. & Madigan, S. Screen time and developmental and behavioral outcomes for preschool children. Pediatr Res (2021). https://doi.org/10.1038/s41390-021-01572-w

Media and Young Minds COUNCIL ON COMMUNICATIONS AND MEDIA Pediatrics November 2016,  138 (5) e20162591; DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2016-2591

Relationship between Television Viewing and Language Delay in Toddlers: Evidence from a Korea National Cross-Sectional Survey Haewon Byeon , Saemi Hong Published: March 18, 2015 https://doi.org/10.1371/journal.pone.0120663

Screen-time is associated with inattention problems in preschoolers: Results from the CHILD birth cohort study S. K. Tamana, V. Ezeugwu, J. Chikuma, D. L. Lefebvre, M. B. Azad, T. J. Moraes, P. Subbarao, A. B. Becker, S. E. Turvey, M. R. Sears, B. D. Dick, V. Carson, C. Rasmussen, [ … ], P. J. Mandhane Published: April 17, 2019 https://doi.org/10.1371/journal.pone.0213995

Screen Sense: Setting the Record Straight Research-Based Guidelines for Screen Use for Children Under 3 Years Old Claire Lerner, LCSW, ZERO TO THREE and Rachel Barr, PhD, Department of Psychology and Director of Georgetown Early Learning Project at Georgetown University

Spitzer M., Cyberchoroby. Jak cyfrowe życie rujnuje nasze zdrowie. Słupsk 2016

Spitzer M., Cyfrowa demencja. W jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i swoje dzieci. Słupsk 2013